Ochtendprogramma

09.15 - 09.45Inschrijven en bezoek informatiemarkt
DCN leden
09.45 - 10.30Leden Vergadering
Alleen DCN leden
10.30 - 10.40Inschrijven en bezoek informatiemarkt
Niet- DCN leden vanaf 10 uur
10.40 -11.00Keuzeworkshops, onderwerpen volgen nog
11.05 -11.25Keuzeworkshops, onderwerpen volgen nog
11.30 -12.15De nieuwe Schijf van Vijf
Laat je informeren en inspireren over de achtergronden en het gebruik van de nieuwe Schijf van Vijf door:
Dr. Ir. Gerda Feunekes en Dr. Ir. Lisette Brink van het Voedingscentrum.
Er is gelegenheid voor vragen en discussie.
12.15 - 13.30Lunch en bezoek informatiemarkt

Middagprogramma

13.30 - 13.40Opening
Willy Gilbert, voorzitter DCN
13.40 - 14.10Overzicht medicatie en praktische hulpmiddelen bij obstipatie
Drs. Sheila May-Belliot
14.10 - 14.45Pathologie van het Prikkelbare Darm Syndroom
Dr. Daniël Keszthelyi
Mountain View
14.45 - 15.15Het FODMAP beperkte dieet; hoe en wanneer zet de diëtist het in?
Jenny Brouns, diëtist Academisch Ziekenhuis Maastricht
15.15 - 15.45Pauze en bezoek informatiemarkt
15.45 - 16.20Overzicht recente studies op gebied van het FODMAP beperkte dieet
Prof. Dr. Lisbeth Mathus
Zijn de resultaten beter dan traditionele adviezen door diëtisten? Wat zijn effecten op het microbioom?
Mountain View
16.20 - 17.00 Vragen aan panel
Sprekers en andere deskundigen
17.00 - 17.15 Afsluiting

Verslag DCN Academy over Het Prikkelbare Darm Syndroom.

30 mei 2016

Door Majorie Former en Corien Maljaars

Ruim 160 diëtisten waren aanwezig bij de scholing in het van der Valkhotel in Veenendaal. Er was ook veel belangstelling voor de informatiemarkt met talrijke stands. Men kon o.a. zijn/haar vitamine D laten testen.
Voorzitter Willy Gilbert-Peek heette iedereen van harte welkom op de nieuwe locatie.
PDS en medicatie
Drs. Sheila May-Belliot, apotheker Ziekenhuis Gelderse Vallei

Sheila May besprak eerst welke medicijnen obstipatie kunnen veroorzaken (opioïden, parasympathicolytica, Rennies, diuretica, ijzerpreparaten, antrachinonbevattendelaxantia (bij langdurig gebruik), tricyclische antidepressiva, antipsychotica, bètablokkers, cholesterolsyntheseremmers).
Zij benadrukte vervolgens dat er veel gêne is over obstipatie, en dat een belangrijk advies is om de toiletgang niet uit te stellen. Vervolgens ging zij in op de huidige wc-potten: deze zijn vaak te hoog, zeker de seniorentoiletten. Een voetenbankje is een fantastisch hulpmiddel om het rectum en de anus een betere positie voor defecatie te geven.

  • Daarna besprak de apotheker de medicamenteuze behandeling bij PDS. Behandeling is maatwerk.
  • Bulkvormers zoals psylliumvezels werken op een heel milde manier en kunnen bij zowel obstipatie als diarree gebruikt worden. Het is wel belangrijk om op de vochtinname te letten, zeker bij senioren.
  • Loperamide (bij diarree) legt de werking van de darmen stil. Gebruik het niet jaren achtereen.
  • De werking van Spasmolytica (Duspatal) is niet bewezen.
  • Kalmerende middelen (Oxazepam) zijn versuffend en hebben invloed op de rijvaardigheid. Deze middelen zijn verslavend en worden bij deze indicatie niet vergoed.
  • Antidepressiva kunnen gunstig effect hebben, echter ook veel bijwerkingen.
  • STW-5 (Iberogast ®) is een alcoholextract met negen verschillende kruiden. In Duitsland wordt het al jaren gebruikt. Apothekers in Nederland zijn er voorzichtig mee. Belangrijk is om de aangegeven dosering aan te houden.
  • Tempocol ® (pepermuntolie) is nu in Nederland geregistreerd als werkzaam middel.
  • Linaclotide (Constella®) is een nieuw geneesmiddel, is ontwikkeld voor behandeling PDS met obstipatie. Belangrijkste bijwerking: diarree. Onder voorwaarden vergoed.

Irritable bowel syndrome Anno 2016

Dr. Daniel Keszthelyi, Maastricht UMC+

IBS is een probleem van en voor de samenleving: 0.8 – 1,5 miljoen mensen in Nederland lijden er aan, het zorgt voor een hoge medische consumptie en een groot ziekteverzuim.

De diagnose is, in tegenstelling tot de ziekte van Crohn, alleen gebaseerd op symptomen, er zijn geen biomarkers voor IBS.
Zeer recent zijn de Rome IV criteria gepubliceerd. Het verschil met de vorige criteria is dat iemand minimaal 1 dag per week pijn moet hebben en er een relatie moet zijn tot defecatie.
Keszthelyi vindt de rol van de diëtist uiterst belangrijk bij de behandeling van PDS, omdat voeding de meest belangrijke uitlokkende factor van klachten is. Hij meent dat uitleg over de ziekte, en de geruststelling dat er niets ernstigs aan de hand is, misschien wel het meest belangrijke onderdeel van de behandeling van IBS is. Bij milde klachten is uitleg alleen vaak al voldoende. Het is belangrijk dat arts en patiënt samen de therapie kiezen. Keszthelyi geeft vaak pepermuntolie als eerste behandeling, zijn ervaring is dat 40-50% van de mensen daar effect mee heeft. In NHG-standaard worden spasmolytica (zie ook de vorige presentatie) als optie genoemd, helaas zijn deze bewezen niet effectief.
Keszthelyi heeft hoge verwachtingen van personalized medicine in de toekomst, waarbij gerichte therapie op clusters mogelijk zal zijn.

Het FODMAP beperkte dieet; Hoe en wanneer zet de diëtist het in?

Jenny Brouns, diëtist Maastricht UMC+

Jenny Brouns heeft veel ervaring met PDS patiënten die het FODMAP-dieet volgen. Het doel van de behandeling is het zoeken naar een juiste balans, een zo volwaardig mogelijke voeding met zo min mogelijk klachten, het verhogen van de kwaliteit van leven en het normaliseren van de darmmotoriek en defecatiepatroon. Het laten bijhouden van een eet- en klachtendagboek is daarbij een goede methode. 75% van de PDS-patiënten reageert goed op het FODMAP-dieet.

Jenny heeft recent overleg gehad met team Monash van de Universiteit in Australië die het dieet hebben ontwikkeld. Daaruit kwam naar voren dat het heel belangrijk is om maatwerk te leveren en aan te sluiten bij de wensen van de patiënt. De sociale anamnese, motivatie en leefstijl, hoeveel FODMAP’s gebruikt de patiënt en hoeveel effect heeft dat op de kwaliteit van leven. Educatie over gasvorming en de grens tussen klachten en de kwaliteit van leven is belangrijk. Een strikt low FODMAP advies kan 2 tot maximaal 4 weken worden opgevolgd.
Kanttekeningen bij het low FODMAP-dieet zijn: er zijn nauwelijks data over de herintroductie van producten en over de lange termijneffecten. Van veel voedingsmiddelen is het FODMAP-gehalte niet bekend, er zijn geen goede afkapwaarden en de Nederlandse voeding wijkt af van de Australische. Het FODMAP-dieet heeft een grote sociale impact en is kostbaar.
Meer informatie over het FODMAP dieet op de website van het Martini ziekenhuis Groningen (www.fodmapdieet.nl), Allergieplatform (www.allergieplatform.nl), Netwerk Orthomoleculair Diëtisten (www.orthomoleculairdietisten.nl) en de e-learningmodule Prikkelbaredarmsyndroom (www.voeding-visie.nl).

FODMAP beperking bij prikkelbare darm of eerst normaliseren voeding??

E.M.H. Mathus-Vliegen, MDL arts, Em. Hoogleraar Klinische Voeding, Academisch medisch Centrum, Universiteit van Amsterdam.

Professor Mathus nam ons mee naar de praktijk van ‘vroeger’. Uitleg en geruststelling vormde een belangrijk onderdeel (naar schatting 60%) van het effect. Dit werd ook wel een placebo-effect genoemd, maar het is natuurlijk de vraag of je dit zo mag noemen, het was wel onderdeel van de behandeling. De diëtist adviseerde een eliminatiedieet en suppletie met (veel) zemelen. Met name dit laatste was een zwaar onderdeel voor de patiënten, maar… na een maand volhouden waren de klachten wel verdwenen! Mathus maakt de vergelijking met het Fermenteerbare Oligo-, Di-en Monosacchariden en Polyolen beperkte dieet, waarbij de mensen juist supergevoelig worden als ze iets ‘verkeerds’ eten.
Mathus zet vervolgens enkele bedenkingen bij het FODMAP-dieet op een rij:

  • Laag FODMAP dieet werkt bij 20-25% niet.
  • Laag FODMAP diëten zijn afgezet tegen habituele of Australische voedingen, maar slechts zelden tegen gedegen diëtistenbehandeling. In een RCT (Böhn et al) is dit wel goed gedaan, en dan blijken beide methodes gelijkwaardig.
  • Beleid na laag FODMAP en herintroductie is nog niet goed uitgekristalliseerd.

Lisbeth Mathus maakt zich bovendien zorgen over de lange termijneffecten. Wat veroorzaakt een laag FODMAPdieet op de lange termijn? Wat voor effecten heeft het weglaten van prebiotisch werkzame koolhydraten op het microbioom?
Mathus geeft als overdenking mee dat het beste misschien wel te halen is uit een combinatie van de oude en de nieuwe methode.

Vragen aan panel

De aanwezige diëtisten maakten graag gebruik van de mogelijkheid om vragen aan het panel te stellen. Enkele vragen/onderwerpen die aan de orde kwamen:

  • Tijdens de presentaties kwam het gebruik van zemelen en andere bulkvormers aan de orde. Vraag is wat de invloed van de fructanen in zemelen is. Lisbeth Mathus heeft het voornemen om dit (eventueel ism Fred Brouns) verder te bestuderen.
  • Het is verbazingwekkend hoeveel mensen op lactose reageren. Met de huidige verkrijgbaarheid van lactosevrije melkproducten hoeft dit zeker geen problemen op te leveren.
  • Aloë Vera: wordt afgeraden
  • Hypnotherapie slaat bij kinderen vaak heel goed aan. Het is opgenomen in aanvullende verzekering.
  • Tip voor scholieren/werkenden die moeite hebben om op school/werk naar toilet te gaan, en het daarom uitstellen: sta eerder op, zorg voor een goed ontbijt zodat je thuis nog naar toilet kunt.

Afsluiting

Voorzitter Willy Gilbert-Peek sloot deze boeiende en leerzame bijeenkomst af en attendeerde op de DCN bijeenkomst die op 2 december gepland is: Jubileumcongres 25 jaar DCN!